وب ۵ (Web5) چیست؟ اینترنت جک دورسی که قرار است جایگزین وب ۳ شود

در حالی که جهان فناوری هنوز در حال هضم مفهوم وب ۳ (Web3) و دنیای غیرمتمرکز آن است، جک دورسی، بنیان‌گذار توییتر، با معرفی یک ایده رادیکال‌تر، بازی را به مرحله جدیدی برده است: وب ۵ (Web5). اما چرا از وب ۳ به وب ۵ جهش کردیم؟ وب ۴ کجا رفت؟ و مهم‌تر از همه، وب ۵ چه مشکلی را حل می‌کند که وب ۳ از آن عاجز است؟

وب ۵ که توسط شرکت TBD (زیرمجموعه Block متعلق به جک دورسی) در حال توسعه است، پاسخی به انتقادات اصلی وارد بر وب ۳ است. این پروژه با شعار “بازگرداندن کنترل هویت و داده‌ها به کاربر”، قصد دارد یک لایه هویتی واقعاً غیرمتمرکز بر بستر امن‌ترین شبکه جهان، یعنی بیت‌کوین، بسازد. در این راهنمای جامع از وبلاگ صرافی ارز دیجیتال اکسیر، به زبان ساده این مفهوم جدید را می‌شکافیم.

مقایسه در یک نگاه: تکامل اینترنت از وب ۲ تا وب ۵

این جدول تفاوت‌های بنیادین این سه نسل را به وضوح نشان می‌دهد:

معرفی وب ۵؛ ایجاد ارتباط عاطفی میان انسان و ماشین

با توجه به تحولات قابل توجه در نسخه‌های پیشین وب، ممکن است کنجکاو باشید که چرا وب ۵ به میدان آمده است. بیایید با تعریف واضحی از این نسل جدید آغاز کنیم. وب ۵ به عنوان یک بستر غیرمتمرکز طراحی شده که می‌تواند انعطاف‌پذیری و منابع ضروری برای توسعه برنامه‌های غیرمتمرکز را فراهم کند.

هدف اصلی این نسل از وب، تمرکز بر توانمندسازی کاربران و بازپس‌گیری کنترل بر داده‌های شخصی است. در حال حاضر، نسخه بعدی وب در حال شکل‌گیری است. برخی متخصصان بر این باورند که وب ۵.۰ به نوعی ترکیبی از ویژگی‌های وب ۲.۰ و وب ۳.۰ خواهد بود.

شاید از خود بپرسید که چرا باید به سراغ محیط وب ۵ بلاک‌چینی برویم، در حالی که وب ۳ نیز مزایای خود را دارد. نسل پنجم وب نه تنها یک پلتفرم غیرمتمرکز با قابلیت‌های معنایی ایجاد می‌کند، بلکه به مفهوم هوش هیجانی در فضای وب نیز توجه می‌نماید. چشم‌انداز وب ۵ به شدت بر ایجاد ارتباط عاطفی میان انسان و ماشین تمرکز دارد.

برای تصور امکانات این نسل جدید، به نمونه‌های مختلف فکر کنید. فرض کنید وب‌سایتی وجود دارد که احساسات کاربران را به تصویر می‌کشد. این وب‌سایت می‌تواند از فناوری تشخیص چهره برای تحلیل احساسات افراد در حین استفاده از کامپیوتر بهره‌برداری کند. کاربران با این وب‌سایت تعامل خواهند داشت و پاسخ‌ها بسته به احساسات آن‌ها تغییر می‌کند.

وب ۵ در عمل چگونه کار خواهد کرد؟ 

تعاریف مربوط به این نسل جدید اینترنت نشان می‌دهد که وب ۵ درک بهتری از مفهوم «مفهوم‌سازی» خواهد داشت. تصور کنید که دستیارهای مجازی می‌توانند نیازهای کاربران را بر‌اساس رفتار آن‌ها پیش‌بینی کنند. این نسل از وب به‌عنوان یک دستیار مجازی پیش‌بینی‌کننده عمل خواهد کرد، البته با مقیاسی بسیار وسیع‌تر.

وب ۵ قادر به تفسیر اطلاعات پیچیده خواهد بود. عملکرد این نسل از اینترنت تاثیر قابل‌توجهی بر زندگی روزمره افراد دارد. واقعیت این است که وب ۵ تقریبا با تمامی فعالیت‌های فردی در ارتباط است و از قابلیت‌های هوش مصنوعی برای تقویت ارتباطات میان انسان و رایانه استفاده می‌کند.

این نسل از اینترنت، بر‌اساس احساسات خود، تجربیات منحصر به فردی را به هر کاربر پیشنهاد خواهد کرد. پیشرفت‌های آتی در حوزه بلاک‌چین، هوش مصنوعی و یادگیری ماشین به‌طور مستقیم از این نسل ناشی خواهد شد.

فرض کنید “سارا” از یک اپلیکیشن موسیقی استفاده می‌کند.

• در وب ۲: تمام لیست‌های پخش و علاقه‌مندی‌های سارا روی سرورهای اسپاتیفای ذخیره شده است. اگر او بخواهد به اپل موزیک مهاجرت کند، باید همه چیز را از اول بسازد.
• در وب ۳: سارا می‌توانست لیست‌های پخش خود را به صورت NFT مالک شود، اما همچنان داده‌هایش روی یک پلتفرم خاص قرار داشت.
• در وب ۵: لیست‌های پخش و تاریخچه موسیقی سارا در گره وب غیرمتمرکز شخصی (DWN) او ذخیره می‌شود. او می‌تواند به هر اپلیکیشن موسیقی (اسپاتیفای، اپل موزیک یا یک پلتفرم غیرمتمرکز) اجازه دسترسی به این داده‌ها را بدهد. اگر از اسپاتیفای ناراضی بود، کافی است دسترسی آن را قطع کرده و به اپلیکیشن دیگری متصل شود، بدون اینکه ذره‌ای از اطلاعاتش را از دست بدهد. کنترل کامل در دستان سارا است.

منشا وب ۵ چیست؟

اگر به دنبال نمونه‌های واقعی برای کاربردهای وب پنجم هستید، باید بگوییم که هنوز زمان زیادی تا تحقق این ایده‌ها باقی مانده است. جک دورسی، مدیرعامل سابق توییتر، به تازگی پروژه وب ۵.۰ را معرفی کرده است.

او پس از انتقاد از وب ۳، به محدودیت‌های آن اشاره کرده و بیان کرده که مفهوم “مالکیت” هنوز در این فضا محلی از اعراب ندارد. دورسی به این نکته اشاره کرده که بخش بزرگی از اینترنت تحت کنترل شرکت‌های بزرگ و سرمایه‌گذاری‌های محدود قرار دارد. او معتقد است که وب ۳ در جنبه‌های متعدد همچنان متمرکز باقی مانده و به همین دلیل، نیاز به توسعه وب پنجم احساس می‌شود.

سازندگان وب ۵ چه کسانی هستند؟

در خصوص اینکه چه شرکتی وب ۵ را توسعه می‌دهد، باید گفت که مسئولیت این پروژه به عهده شرکت سهامی The Bitcoin business unit of Block است. جک دورسی در ژوئن ۲۰۲۲ اعلام کرد که این شرکت، که به خدمات پرداخت مالی مرتبط می‌شود و خود دورسی مالک آن است، همکاری با یکی از زیرمجموعه‌های خود به نام TBD را برای ایجاد نسل پنجم وب بر بستر شبکه بلاک‌چین بیت کوین آغاز کرده است.

TBD بر این باور است که این نسل جدید اینترنت، کنترل بهتری برای کاربران نسبت به ذخیره‌سازی داده‌ها و هویت غیرمتمرکز فراهم می‌آورد. در حال حاضر، پروژه وب ۵ در مراحل توسعه منبع باز قرار دارد و هنوز تاریخ دقیقی برای انتشار آن مشخص نشده است.

از سوی دیگر، مایک بروک، مالک TBD، اظهارات جالبی درباره فرضیات مربوط به وب ۵ مطرح کرده است. او بیان کرده که پلتفرم شرکت TBD با مدل‌های دیگر وب ۵ تفاوت‌های قابل توجهی خواهد داشت. در عین حال، این تیم با چالش‌های زیادی در مسیر کنار گذاشتن فرضیات مربوط به عدم تمرکز نسل‌های قبلی اینترنت مواجه است.

دلایل اهمیت وب ۵

با توجه به اینکه وب ۵ در حال حاضر در مرحله توسعه است، نمی‌توان با اطمینان درباره ویژگی‌های آن صحبت کرد. کاربران پس از پیاده‌سازی این نسل جدید وب، انتظار دارند از قابلیت‌های متنوعی بهره‌مند شوند. دو جنبه کلیدی در این مفهوم، کنترل بر هویت و مالکیت داده‌ها هستند که در ادامه به تفصیل به آن‌ها خواهیم پرداخت.

●      کنترل کاربران بر هویت خود

توانایی کاربران در مدیریت هویت خود یکی از ویژگی‌های اساسی وب ۵ به شمار می‌آید. تصور کنید کاربری دارای یک کیف پول دیجیتالی است که به‌طور امن می‌تواند داده‌ها و مجوزهای خود را مدیریت کند. این کاربر از کیف پول خود برای ورود به نرم‌افزارهای شبکه اجتماعی غیرمتمرکز استفاده می‌کند. از آنجایی که این نرم‌افزار به هویت کاربر متصل است، نیازی به ایجاد پروفایل جداگانه نخواهد بود. تمام پست‌ها، روابط و اتصالات در نود غیرمتمرکز کاربر ذخیره می‌شوند. بنابراین، کاربر می‌تواند هر زمان که بخواهد نرم‌افزار را تغییر دهد و داده‌های اجتماعی‌اش به نرم‌افزار جدید منتقل شود.

●      مالکیت داده‌ها

ویژگی دیگر این نسل از وب، مالکیت کاربران بر داده‌های خود است. فرض کنید فردی که به موسیقی علاقه‌مند است، نمی‌خواهد فروشندگان موسیقی به اطلاعات شخصی‌اش دسترسی داشته باشند. این رویکرد، او را وادار می‌کند که برای جستجوی آهنگ‌ها در هر نرم‌افزار، فهرست‌های جدیدی ایجاد کند.

در حال حاضر، هر نرم‌افزار پخش موسیقی به فروشنده‌اش وابسته است؛ اما وب ۵ این قابلیت را فراهم می‌آورد که کاربران داده‌های خود را در نود وب غیرمتمرکز ذخیره کنند و اجازه دسترسی به آن‌ها را از هر نرم‌افزاری که استفاده می‌کنند، بدهند. به این ترتیب، تجربه شخصی کاربر به هر پلتفرمی که او دسترسی دهد، منتقل می‌شود.

نقشه‌ راه نسل پنجم وب

وب ۵ که تحت توسعه TBD قرار دارد، به‌دلیل حمایت جک دورسی از بیت کوین به‌عنوان امن‌ترین شبکه غیرمتمرکز جهان، به‌طور کامل متکی به شبکه بیت کوین خواهد بود. از آنجایی که این وب بر بلاک‌چین بیت کوین استوار است، نیازی به پروتکل‌ها و شبکه‌های بلاک‌چینی متنوعی که نسل سوم وب به آن‌ها وابسته بود، نخواهد بود.

TBD هنوز نقشه‌راه دقیقی برای وب ۵ منتشر نکرده است؛ اما با توجه به گزارش‌های موجود، می‌توان دورنمایی از تحولات آینده آن را استخراج کرد. هدف این نسل جدید از وب، ایجاد طبقه‌ای از نرم‌افزارها و پروتکل‌های غیرمتمرکز است که به کاربران اجازه می‌دهد تعاملات اجتماعی، نرم‌افزارهای مالی و ارتباطات خود را از طریق این نرم‌افزارها مدیریت کنند.

مزایا و معایب نسل پنجم اینترنت

وب ۵.۰ در حال حاضر در مراحل توسعه است و هنوز زمان زیادی می‌طلبد تا کاربران با کاربردهای واقعی آن آشنا شوند. با این حال، به زودی شاهد تحولات شگفت‌انگیزی خواهیم بود. در عین حال، توجه به چالش‌ها و مشکلات این نسل جدید بسیار مهم است.

جنبه هوش هیجانی این نسل از اینترنت، فضایی مناسب برای کاربران فراهم می‌کند تا خلاقیت خود را به نمایش بگذارند. در بخش تجارت الکترونیک، این عنصر می‌تواند برای برقراری ارتباطات بلادرنگ با مشتریان به کار گرفته شود. تمرکز بر تفسیر احساسات کاربران می‌تواند به بهبود تجربیات آن‌ها کمک کند.

یکی از نکات بارز در بررسی‌های انجام‌شده، مزایای کنترل هویت و داده‌ها توسط کاربران است. در حالی که نسخه‌های فعلی وب به‌طور عمده متمرکز هستند، این نسل جدید به کاربران اجازه می‌دهد که به‌طور کامل بر داده‌های خود تسلط داشته باشند و تصمیم بگیرند چگونه از آن‌ها بهره‌برداری کنند. این ویژگی به کاربران کمک می‌کند تا هویت دیجیتال خود را به‌طور ایمن در چندین پلتفرم و سرویس استفاده نمایند.

در زمینه امنیت، وب ۵ بر‌اساس اصول بیت کوین توسعه یافته است. جک دورسی بر این باور است که بیت کوین به عنوان امن‌ترین شبکه غیرمتمرکز شناخته می‌شود و این موضوع به حل ابهامات موجود درباره بلاک‌چین وب ۵ کمک می‌کند. این نسل از وب مزایای تمرکززدایی و امنیت رمزنگاری را به کاربران ارائه خواهد داد.

سخن پایانی؛ آینده نسل پنجم وب

وب ۵ یک چشم‌انداز بلندپروازانه برای ساختن یک اینترنت واقعاً کاربرمحور است؛ جایی که افراد به جای اینکه محصول شرکت‌های بزرگ باشند، کنترل کامل هویت و داده‌های دیجیتال خود را در دست دارند. در حالی که وب ۳ به دنبال غیرمتمرکز کردن “پول” و “مالکیت” بود، وب ۵ به دنبال غیرمتمرکز کردن “هویت” و “داده” است. باید منتظر ماند و دید که آیا این دیدگاه رادیکال می‌تواند به استاندارد جدید اینترنت تبدیل شود یا خیر.