تزوس (Tezos) با نماد XTZ (که برخی کاربران فارسیزبان آن را «ایکس تی زد» یا «ایکس توز» هم مینویسند) یک بلاکچین متنباز و اثبات سهام است که بهخاطر قابلیت منحصربهفرد «خوداصلاحگری» شناخته میشود؛ یعنی شبکه بدون نیاز به هارد فورک و فقط با رأیگیری درونزنجیرهای هولدرها، خودش را ارتقا میدهد.
تزوس تا امروز بیش از ۲۰ بار با همین سازوکار بهروزرسانی شده و در سال ۲۰۲۶ با راهاندازی Tezos X و لایه دوم اترلینک (Etherlink) وارد مرحله تازهای از حیات خود شده است. در این صفحه علاوه بر مشاهده قیمت لحظهای تزوس به تومان و دلار، با پروژه، نحوه استیکینگ، آینده این ارز و روش خرید و فروش XTZ در صرافی اکسیر آشنا میشوید.
پروژه تزوس یک پلتفرم بلاکچینی برای اجرای قراردادهای هوشمند و ساخت برنامههای غیرمتمرکز (dApps) است؛ چیزی شبیه اتریوم، اما با دو تفاوت بنیادی:
۱. حاکمیت درونزنجیرهای (On-chain Governance): تصمیمگیری درباره آینده شبکه به جای تیم توسعه یا شرکتها، با رأی مستقیم اعتبارسنجها (بیکرها) انجام میشود.
۲. خوداصلاحگری (Self-Amendment): پس از تصویب هر پیشنهاد، پروتکل بهصورت خودکار و بدون هارد فورک ارتقا پیدا میکند.
ارز بومی این شبکه با نماد XTZ شناخته میشود و برای پرداخت کارمزد تراکنشها، استیکینگ و رأیگیری در حاکمیت شبکه کاربرد دارد.
پس از تکمیل فرآیند ثبت نام و احراز هویت خود، اولین گام برای خرید تزوس از صرافی ارز دیجیتال اکسیر، شارژ کیف پول ریالی شماست. البته خرید این رمزارز در بازار تتری نیز امکان پذیر است که در ادامه به آن میپردازیم.
پس از ورود به حساب کاربری خود، گزینه “کیف پول” را انتخاب کنید.
از لیست نمایش داده شده در این صفحه، به دنبال گزینه “تومان” بگردید. در مقابل آن بر روی “واریز” کلیک کنید.

سپس از کارت بانکی ثبت شده در حساب کاربری خود به شماره حساب نمایش داده شده، مبلغی که می خواهید به کیف پول تومان خود واریز کنید.
پس از تراکنش موفق واریز و شارژ شدن کیف پول تان، باید یکی از روش های خرید تزوس را انتخاب کنید. در صرافی ارز دیجیتال اکسیر به دو روش حرفه ای و آسان می توانید تزوس بخرید. در ادامه به توضیح هر دو روش پرداختیم.
در این روش شما می توانید بدون درگیری به مفاهیم پیچیده مانند شکاف قیمت، بهترین قیمت بازار و … با روش های امن و ساده به خرید و فروش XTZ بپردازید. کافی است پس از شارژ کیف پول تومان خود، حجمی از تزوس که می خواهید بخرید و یا بفروشید را مشخص کرده و بر روی “بررسی سفارش” کلیک کنید.
برای این کار پس از ورود به حساب کاربری از نوار ابزار بالای صفحه، گزینه “خرید آسان” را انتخاب کنید. با انتخاب این گزینه به صفحه خرید آسان هدایت می شوید.

نکته: برای خرید و فروش در بازار تتری،USDT را جایگزین IRT کنید.پس از مشخص نمودن حجمی از تزوس که قصد خرید و یا فروش آن را دارید؛ گزینه “بررسی سفارش” را انتخاب کنید.
جزئیات فروش و یا خرید تزوس خود را مشاهده می کنید. در صورت صحت اطلاعات نمایش داده شده بر روی “تایید” بزنید.

در صورتیکه بر روی گزینه قبول کلیک نکنید سفارش شما لغو خواهد شد و برای ثبت سفارش جدید باید مجدد مراحل را به انجام برسانید. در صورت تایید این سفارش و کلیک بر روی گزینه قبول، سفارش شما ثبت و نتیجه در کیف پول شما قابل مشاهده خواهد بود.
برای خرید و فروش تزوس در بازار حرفه ای اکسیر، پس از ورود به حساب کاربری خود از نوار ابزار بالا گزینه “خرید و فروش حرفه ای” را انتخاب کنید.

در صفحه ی بازار حرفه ای که به آن هدایت شدید، گزینه XTZ/IRT یا XTZ/USDT را پیدا کرده و یا در نوار جستجوی بالای صفحه آن را جستجو کرده و سپس آن را انتخاب کنید.
پس از انتخاب گزینه مشخص شده به بازار تزوس-تومان یا تزوس-تتر هدایت می شوید.

در بالای صفحه سمت راست، قسمت “ثبت سفارش” وجود دارد. برای خرید یا فروش تزوس، بر روی گزینه مربوط کلیک کنید.

در سفارش محدود، برای سفارش، قیمت و حجم مدنظرتان را وارد کرده و اگر این قیمت و حجم در Order Book موجود باشد، سفارش تزوس شما تکمیل خواهد شد.
در غیر اینصورت سفارش شما بر روی Order Book قرار میگیرد و باید تا زمانیکه قیمت بازار به قیمت تزوسی که شما سفارش گذاشتید، برسد و یک نفر سفارش شما را تکمیل کند صبر کنید.
برای راحتی در ثبت سفارش محدود، میتوانید لیست قیمتها و حجمها را در Order Book چک کنید. با انتخاب قیمت و یا حجم مورد نظر، عدد به صورت اتوماتیک در قسمت مشخص شده جایگزین میشود و در صورت نیاز میتوانید آنها را ویرایش کنید.
همچنین برای راحتی در ویرایش قیمت یا حجم، میتوانید از اسکرول موس یا کلیدهای بالا و پایین صفحه کلید کمک بگیرید؛ در غیر این صورت، باید به صورت دستی مقدار و قیمت تزوس مورد نظرتان را وارد کنید.

در سفارش بازار، شما فقط مقدار (حجم) مد نظرتان را وارد میکنید و پلتفرم از میان سفارشهای موجود، سفارش شما را تکمیل میکند.
توصیه: از آنجایی که قیمتهای موجود در Order Book به صورت لحظهایی در حال تغییر است، پیشنهاد میکنیم که برای سفارش گذاری از قسمت سفارش محدود استفاده کنید.
دقت کنید اگر قیمت و حجم مورد نظر شما، در محدوده خرید یا فروش کاربران دیگر قرار داشته باشد، سفارشتان به Order book منتقل نشده و سفارش شما در لحظه تکمیل خواهد شد.
سفارشهایی که به Order book منتقل میشوند، سفارشهایی است که نیازمند تکمیل توسط خریدار یا فروشندهی دیگری است. این سفارش های باز یا تکمیل نشده، در قسمت سفارش های فعال شما قابل نمایش است که میتوانید قیمت، حجم، درصد تکمیلشده و مقدار باقیمانده سفارشتان را در این قسمت مشاهده و یا سفارشتان را بطور کلی لغو کنید.
شما به ازای هر معاملهای که در صرافی ارز دیجیتال اکسیر انجام میدهید، کارمزدی به پلتفرم پرداخت میکنید.کارمزد همزمان با انجام معامله، از ارزی که تحویل میگیرید کسر میشود؛ مثلاٌ اگر بخواهید با تومان تزوس بخرید، کارمزد معامله شما از تزوس دریافتی شما کسر خواهد شد.

در ثبت سفارش با تعیین حد سود و ضرر می توانید ریسک خود را به حداقل برسانید. برای سفارش گذاری با حد ضرر در قسمت نوع سفارش گذاری، گزینه حد ضرر را انتخاب کنید.

در هنگام ثبت سفارش با حد ضرر، شرطی برای خرید یا فروش تعریف می کنید که اگر قیمت تزوس به X (نقطه Stop) رسید، سفارش خریدی با قیمت Y برای شما ثبت شود.

ایده ارز دیجیتال Tezos در سال ۲۰۱۴ توسط آرتور برایتمن (Arthur Breitman) و همسرش کاتلین برایتمن (Kathleen Breitman) مطرح شد و شبکه اصلی آن در سال ۲۰۱۸ راهاندازی شد. عرضه اولیه (ICO) تزوس در سال ۲۰۱۷ با جذب حدود ۲۳۲ میلیون دلار، در زمان خود یکی از بزرگترین ICOهای تاریخ کریپتو بود. پروژه در سالهای ابتدایی درگیر اختلافات مدیریتی و حقوقی شد، اما این مشکلات حل شد و امروز توسعه پروتکل توسط تیمهایی مانند Nomadic Labs، Trilitech و Functori بهصورت مستمر ادامه دارد.

تزوس یکی از نخستین بلاکچینهای اثبات سهام جهان است و از نسخهای به نام اثبات سهام لیکویید (Liquid Proof of Stake — LPoS) استفاده میکند. در این مدل:
با ارتقای Rio (هجدهمین آپگرید پروتکل، می ۲۰۲۵)، طول هر سایکل شبکه از حدود ۳ روز به ۱ روز کاهش یافت؛ یعنی تغییرات استیکینگ و برداشت دارایی استیکشده بسیار سریعتر از گذشته اعمال میشود. زمان تولید هر بلاک نیز در ارتقای بیستم پروتکل به تنها ۶ ثانیه رسیده است.
برخلاف تصور رایج، تزوس سقف عرضه ثابت ندارد و در حال حاضر بیش از ۱ میلیارد توکن XTZ در گردش است. از ارتقای «Paris» به بعد، شبکه از مکانیسم صدور تطبیقی (Adaptive Issuance) استفاده میکند: نرخ انتشار توکن جدید بهصورت خودکار بر اساس نسبت XTZ استیکشده به کل عرضه تنظیم میشود و هدف پروتکل، ثابت نگهداشتن این نسبت در حدود ۵۰ درصد است:
این مدل، تزوس را به یکی از نخستین بلاکچینهای دارای سیاست پولی کاملاً پویا تبدیل کرده است.

یکی از مهمترین تحولات اکوسیستم تزوس، راهاندازی اترلینک است؛ یک لایه دوم (L2) سازگار با ماشین مجازی اتریوم (EVM) که روی امنیت لایه اول تزوس ساخته شده است. یعنی توسعهدهندگان میتوانند قراردادهای هوشمند سالیدیتی را مستقیماً روی اکوسیستم تزوس اجرا کنند و کاربران از کارمزد بسیار پایین و تأیید تراکنش در حد میلیثانیه (حدود ۵۰ میلیثانیه با سیکوئنسر) بهرهمند شوند. ارزش کل قفلشده (TVL) اترلینک در سهماهه سوم ۲۰۲۵ به بیش از ۸۴ میلیون دلار رسید و رشد دیفای روی این لایه ادامه دارد.
Tezos X نقشه راهی است که از ۲۰۲۴ معرفی شد و در سال ۲۰۲۶ به واقعیت رسید: یک لایه اجرایی یکپارچه که قراردادهای EVM (سالیدیتی) و قراردادهای بومی تزوس (مایکلسون) را روی یک دفتر کل مشترک کنار هم قرار میدهد — بدون نیاز به بریج، توکن رپد یا زنجیره جداگانه. مهمترین نقاط عطف آن:
همچنین بیستویکمین ارتقای پروتکل تزوس که ۳۰ ژوئن ۲۰۲۶ فعال شد، پهنای باند لایه دسترسپذیری داده (DAL) را ۱۵ برابر (به ۱۰ مگابایت بر ثانیه) افزایش داد و زمان تأیید نهایی تراکنش در لایه اول را از حدود ۶۶ ثانیه به ۱۲ تا ۱۸ ثانیه کاهش داد — ظرفیتی که راه را برای بازیهای بلاکچینی و دیفای پرتراکنش باز میکند.
تزوس یک شبکه کاملاً غیرمتمرکز بدون نقطه شکست مرکزی است. مکانیسم اثبات سهام آن با جریمه (Slashing) از رفتار مخرب بیکرها جلوگیری میکند: اگر بیکری تخلف کند، بخشی از دارایی استیکشده او سوزانده میشود. از ارتقای نوزدهم پروتکل نیز قابلیت مولتیسیگ بومی در سطح پروتکل برای کاربران نهادی و سازمانی اضافه شده که سطح امنیت را برای سرمایههای بزرگ بالاتر برده است.
خیر — تزوس مانند بیت کوین قابل ماینینگ نیست. این شبکه از ابتدا اثبات سهام بوده و به همین دلیل مصرف انرژی آن در مقایسه با شبکههای اثبات کار تقریباً ناچیز است. معادل «استخراج» در تزوس، بیکینگ (Baking) است: اعتبارسنجها با استیک حداقل ۶٬۰۰۰ XTZ و اجرای نود، بلاک میسازند و پاداش میگیرند. اگر این مقدار XTZ یا دانش فنی را ندارید، میتوانید با استیکینگ یا دلیگیت کردن از داخل کیف پول خود، در پاداش شبکه سهیم شوید.

امنترین گزینه برای نگهداری بلندمدت و مقادیر بالا. لجر (Ledger) و ترزور (Trezor) هر دو از XTZ پشتیبانی میکنند و امکان استیکینگ مستقیم از داخل کیف پول سختافزاری هم وجود دارد.
کیف پولهای اختصاصی اکوسیستم تزوس مانند Temple و Kukai رایگان و ساده هستند و امکان استیکینگ، دلیگیت و کار با NFTها را فراهم میکنند. برای مقادیر متوسط و کاربرد روزمره مناسباند.
اگر قصد معامله مکرر دارید، نگهداری XTZ در حساب کاربری صرافی اکسیر سادهترین گزینه است. اکسیر بخش عمده دارایی کاربران را در کیف پولهای سرد (Cold Storage) و ایزوله نگهداری میکند و خرید و فروش تزوس با ریال یا تتر در آن بهصورت آنی انجام میشود.
آینده تزوس در سال ۲۰۲۶ بیش از هر زمان دیگری به اجرای موفق نقشه راه فنی آن گره خورده است:
در سمت ریسکها باید به رقابت شدید با شبکههایی مانند اتریوم و سولانا، اکوسیستم کوچکتر dApps و فاصله زیاد قیمت فعلی از سقف تاریخی اشاره کرد. مثل همیشه، بازار کریپتو پرنوسان است؛ این مقاله صرفاً جنبه آموزشی دارد و توصیه سرمایهگذاری نیست. پیش از هر تصمیمی تحقیقات شخصی (DYOR) انجام دهید.
